Posted by admin on czerwca 25, 2008 in
Bez kategorii Łańcuch górski wzniesiony ok. 500 m, rozciąga się od M. Karskiego do 510 szer. g, na długości 2000 km graniczy z Niz. Wschodnioeuropejskim i Niz. Zachodniosyberyjską. Przedłużenie Uralu na południu to G.Mugodżarskie oddzielone pasem równin. Ural dzieli się na pn., środk. i pd.
- Budowa geologiczna - górotwór fałdowy, powstał od karbonu do permu. był miejscem wylewu law, z licznymi pęknięciami. Ulega silnemu niszczeniu i denudacji w permie. W mezozoiku i III, a nawet w IV Ural uległ transgresji morskiej. Zbudowany ze skał metamorficznych prekambryjskich oraz osadowych paleozoicznych. Ural ma charakter podłużny południkowy. Dzisiejsza rzeźba wynika z młodych ruchów tektonicznych.
- Bogactwa mineralne - żelazo (U.Sr. i Pd.) - Magnitogorsk, Baszkiria i Chalitowo, rudy chromu, manganu, niklu, miedzi koło Swierdłowska, Czelabińska, Miednogorska, z domieszką cynku, ołowiu, srebra, soli potasowej, fosforytów.
- Klimat- Stoki zach. wilgotniejsze pn.-klimat surowy, zimny, chłodne lata, gruba pokrywa śnieżna, U śr. -zimy i lata umiarkowane,gruba pokrywa śnieżna, więcej opadów. U pd.-klimat kontynentalny, suche powietrze
- Roślinność- tundra, tajga
- Paj - Choj - wysoko wzniesiony płaskowyż z resztkami pasm górskich, mchy, porosty.
- Ural polarny - średnio wysokie pasma skaliste, tundra
- Pn cz Uralu Pn - Rzeźba glacjalna typu alpejskiego,z niewielkimi lodowcami, tundra, w dolinach rzek tajga.
- Pd cz Uralu pn - średnio wysokie góry ze skalistymi wierzchołkami i grzbietami, gęsta tajga.
- Ural śr - spłaszczone niskie wzniesienia niewysokie góry, między nimi obszerne kotliny,na zach. zjawiska kresowe, las szpilkowy z domieszką lipy.
- Wyższa cz Uralu Pd-grzbiety wysokie, skaliste, z szerokimi kotlinami i dolinami, las szpilkowy, formy krasowe.
- Pagórkowate równiny i pd. wsch. przedgórze -roślinność leśno stepowa, a na pd czarnoziemach strefa darniowa.
URAL PN mało dostępny, dziki, zaczyna się pasmem Paj-Choj, dalej jest U. Polarny - szczyty do 1499 m, pokryte śniegiem i lodowcami, dalej od 650 rozszerza się na 2 pasma i tu są najwyższe szczyty. G. Narodnaja - 1894 m, z krajobrazem alpejskim.
URAL ŚRODKOWY od 590 wyraYnie się obniża do 410 m. Zbudowany z kilku pasm silnie zgrzybiałych i rozczłonkowanych - do 800 m.
URAL PD G. Jurma, wyższe wzniesienia 1638 m, kilka równoległych pasm o szerokości ok. 150 km, ku pd. zatraca wysokość (do 500 - 600 m) i przyjmuje lekko falistą równinę. Ku pd. zach. przechodzi w pagórkowate pogórze.
Posted by admin on czerwca 25, 2008 in
Bez kategorii GÓRY JURA: orogeneza alpejska, w ostatniej fazie zostało również sfałdowane i przedgórze. Góry fałdowe, fałdowanie obieło osądy kredowe i jurajskie oraz leżące na nich utwory oligoceńskie i noceńskie. Przedple jest potrzaskane uskokamii nosi nazwę Wyż. Jury. Grzbiety zgadzają się z osią fałdów, a szerokie dolinne obniżenia leżą w osi synklin, grzbiety są na jednakowej wysokości około 1600 m, gdzie na powierzchni są jurajskie wapienie (zjawiska krasowe). Zlodowacenie pozostawiło tu morenowe utwory. Wyż. Jury ma monotonny charakter, skrasowiała do wys. 800-1000 m w okolicach gór, potem opada do 500 m. Góry bogate w opad, w dolinach rzek występują obszary leśne, grzbiety zamienione w pastwiska.
OBNIŻENIE RODANU I SAOMY - są one granicą pomiędzy strefą fałdowań alpejskich a starym hercyńskim przedpolem.
WYŻYNA SZWAJCARSKO - BAWARSKO ? AUSTRIACKA: na przedpolu alpejskim, od J. Genewskiego aż po przełom Dunaju, między Alpami a Małymi Karpatami leży tektoniczne obenie wypełnione osądami III (mioseńskimi osądami morskimi, lądowymi zwanymi molasą). Są to piaskowce i iły, a w pobliżu Alp zlepieńce. Obszar ten jest urzezbiony przez plejstoceńskie lodowce, jeziora, pola drumlinowe, wały moren czołowych. Klimat wilgotny do 1000 mm, dość surowy zimą (inwersje temp.). Obszary zajęte przez pola i łąki.
NIZ. PADAŃSKA - jest przedłużeniem M. Adriatyckiego. Jeszcze w pliocenie była zalana, ale dźwiganie, akumulacja rzek i lodowców zmieniła zatokę w niz. aluwialną. Okolisa cierpi na brak wody, gdyż budują ją utwory łatwo przepuszczalne. Im dalej na wschód tym materiał jest drobniejszy i mniej przepuszczalny (nadmiar wody, silne zabagnienie kiedyś, dziś osuszony teren rolniczy). Os tej niz. to Pad zasilany przez alpejskie rzeki: Dora Riparia, Dora Baltea, Sesia, Ticzino i przez rzeki apeninskie: Tanaro, Trebbia, Taro, Panaro, Reno. Rzeki te maja wachania stanów. Pad pynie meandrujac w szerokim lozysku i przesuwajac swój bieg na poudnie. Skutkiem budujacej dziaalnosci morza i rzek wybrzerze ciagle narasta (rocznie 1 km2). Zloza gazu ziemnego. Wyrózniamy tu cz. zach. (Niz. Padanska) i wsch. (Niz. Wenecka). Zach. zbud. z grubszych materialów, polozona wysoko.
- Klimat kontynentalny, ostre zimy, gorace lata, due amplitudy i opady równomierne w ciagu roku.
Posted by admin on czerwca 25, 2008 in
Bez kategorii - pn. zach. - morenowo jeziorny, z lancuchami moren czolowych do 300 m wys. Systemy rzeczne mlode, tam gdzie wapienie zjawiska krasowe.
- centralna - równina morenowa, rozmycie moren czolowych, jeziora zarastaja obszary blotne, doliny rzek w stadium dojrzalym.
- pn. wsch. - szerokie plaskie równiny pokryte limniczno-glacjalnymi i morskimi osądami, moreny rozmyte, zabagnione obszary tundrowe;
- Obszary nizinne leżących na krańcach strefy zlodowacenia, rzeźba uwarurunkowana częściowo tektoniką i działalnością lądolodu, błoto i torfowiska;
- Polesie - nizina zaslana piaskiem ukladajaca się w wydmy, moczary torfowiska, lasy rzeki plyna b. powoli, obszar pokryty piaskami, olbrzymie wiosenne wylewy;
- tereny zajete przez jezyki maks. zlodowacenia - w dolinie Donu i Dniepru jako Niz. Ocko-Donska, dnieprzanska, moreny silnie rozmyte, teren plaski i szeroki, poprzecinany szerokimi dolinami rzek z terasami.
- Płaskowyże, których rzeźbę warunkuje tektonika i skały podłoża, występowanie mlodych form (jarowo-erozyjne) i starych, dojrzalych;
- Plyta Czarnomorska - krajobraz równinny, rozlegly obnizajacy się w kierunku splywu rzek ku pd. i wsch. Wyrózniamy tu :
+ Wyż. Lubelska - zbudowana z wapieni kredowych, pokryta lessem, obszar pociety wawozami;
+ Roztocze - laczy Wyż. Lubelska z Podolem, zbudowana ze skal kredowych i III, wznosi się do 100 m;
+ Podole - wyżyna pochylona ku pd., zbudowana z granitów i gnejsów, pokryta plytowo zalegajacymi osądami mlodszymi a na powierzchni less. Najpiekniejszy jar wycial sobie Dniestr, ruchy wypietrzajace w III;
+ Wyż. Nadnieprzanska - na powierzchni są skały krystaliczne (granity i gnejsy), które tworza rozlegla, prawie równinna plaszczyzne o wys. 150-300 m. Kraina rozcieta rzekami, które dotarly do krystalicznego podloza pokrytego lessąmi;
+ Wolyn - kraina przejsciowa między Podolem a Polesięm, część zachodnia przypomina Podole a wsch. Wyż. Nadnieprzanska. Na zach. lekko sfalowana powierzchnia pokryta grubym lessem;
+ Wyż. Nadazowska - waskie wciete doliny;
+ Wyż. Srodkoworosyjska - pokryta lessem, rzeki plyna kretymi dolinami, stara rzezba, zbudowane na pn. z dewonskich i karbonskich skal. W obszarach srodkowych zbudowana z utworów III a ku pd. są lessy z wawozami;
+ Wyż. Nadwolzanska - wokól Wolgi, hydroelektrownie, zapory, a za nimi zbiorniki wodne. W częśći pn. zach. zjawiska krasowe, stare skały wychodza tylko tam, gdzie byly wypietrzenia;
+ Wyż. Bugulmijska - przylega do srodk. i pd. Uralu, są tu piaskowce, margle i wapienie pochodzace z gór. Zjawiska krasowe w gipsach, grzbiety pochodzenia tektonicznego a między nimi obnizenia.
- Równiny poza obszarami dawnego zlodowacenia, zajęte szerokimi dolinami rzeki dolinami, pokryta gliną;
- Niz. Czarnomorska, zbudowana z wapieni III, pokryta piaskiem,glina i lessem, teren ulegl zapadaniu, aluwia rzeczne;
- Lessowa równina lewobrzeznej Ukrainy - plaska, pokryta lessem, rzeki plyna szerokimi dolinami o dojrzalych formach, rzeki powolne i spokojne;
- Lewobrzezna równina srodkowej Wolgi - falista kotlina, pocieta szerokimi, starymi dolinami, pokryta glina
- Nizina Nadkaspijska - to dno zalewu M. Kaspijskiego, zbudowane z gliniasto, piaszczystych osądów morskich;
- Pasma starych, zgrzybiałych pasm górskich o skomplikowanej tektonice; (Wyż. Doniecka i grzbiety Timanu). Pierwsza to reszta hercynskiego górotworu z licznymi uskokami zrównana, urwiska kredowe. Timan to zgrzybialy obszar górski z orogenezy kaledonskiej.
Posted by admin on czerwca 25, 2008 in
Bez kategorii Czworobok 2500-2000 km, o sr. wysokosci 170 m n.p.m, obszar o wzniesięniach i obnizeniach. Wydzelamy część pn i pd;
CZĘŚĆ PD - wysoczyzny oddzielone obszarami nizszymi, których srodkami przeplywaja rzeki, na pn. zach. osiaga 473 m i stopniowo ku wsch. ku dolinie Dniepru obniza się. Rzeki wcinaja się w plyte tworzac glebokie jary. Wyż. Doniecka jest starym zniszczonym górotworem (wegiel kam.). Rzezba uwarunkowana tektonika, pochodzenie wysoczyzn zwiazane z powolnymi ruchami epejrogenicznymi III i IV.
CZĘŚĆ PN - czynnik rzezbotwórczy to lodowiec skandynawski, wzniesięnia maja charakter poprzerywanych walów. Ciagna się z poludniowego zach. ku pn. wsch. Jest to morena czolowa lub pagórki moreny dennej (do m356 m), w kotlinach, dolinach i zaglebieniach wystepuja jeziora lub bagna.- Budowa geolgiczna: - pn. zach. część zajmuje krystaliczna tarcza fenoskandzka (baltycka). Ku pn. wsch. obniza się, są tam plytowo ulone osądy osądy : dewonskie, karbonskie i permskie; wszystkie z nich pokryte są osądami plejstocenskimi. Na pd. zach. krystaliczny masyw ukrainski zbudowany ze starych prekambryjskich granitów, gnejsów, lupków krystalicznych pocietych uskokami. Masyw ukrainski i tarcza baltycka są scalone walem scytyjskim. Na pozostalym obszarze nizu są osądy róznego wieku (po morzu, jeziorach). Znajduja się one na podlozu krystalicznym. Rozlegly basen centralny rosyjski albo moskiewski wypelniaja niezaburzone utwory paleozoiczne i zaburzone powierzchnie mezozoiczne. Między Uralem A G.Timanskimi, plyta bialomorska.
- W IV a wczesniej w III i w plejstocenie i powstaly potezne czasze lodowe w Skandynawii i na Nowej Ziemi. Stad pokrywa przesuwala się na pd. i pd. wschód. W wyniku tego zmienilo się uksztaltowanie, rzezba nizu i linia brzegowa.
- Zlodowacenia - najstarsze ockie (krakowskie), dnieprzanskie (srodkowopolskie), waldajskie (baltyckie). W rzezbie nizu najsilniej zaznaczylo się 2 i 3. (Jeziora, lancuchy moren, morena denna, kemy, ozy). Lodowiec wycofujac się zostawil piasek i zwir, który pózniej wywiewany byl na pd. i utworzyl na Krymie i Kalkazi pokrywe lessowa.
Posted by admin on czerwca 25, 2008 in
Bez kategorii Półwysep z przesmykiem Perekopskim, oblany M. Czarnym i Azowskim, od pn. skomplikowany układ zatok, cieśnin, limanów nazwanych Siwasz, zamyka je od wschodu mierzeja Arabacka.
- równiny pn. i środk. Krymu - przedłużeniu ku pd. Niżu Wschodnioeuropejskiego, na powierzchni osady III w formie wapieni, obszar suchy, stepowy, bezwodny.
PŁW. KERCZAŃSKI - teren silnie urzeźbiony, zbudowany z morskich osadów III, krótkie elipsowate pasma wzgórz, wśród nich wulkany błotne.
G. KRYMSKIE - wzdluz pd-wsch brzegów pólwyspu w częśći zachodniej składają się z 3 pasm. Pasmo pd. zbudowane z wapieni, lupków i piaskowców, wypietrzone i zrównane. Dzis tworza stoliwa o plaskich wierzchowinach do wys. 1540 m. Ku zach. pasmo się obniza. Ku pd. góry stromo opadaja. Między górami a morzem jest 6-8 m szer. pasmo o czestych obrywach i zsuwach. Od pn. G. Krymskie lacza się z pasmem pogórzy (wewn. - wyższe, zewn. - nizsze zbudowane z margli, glin, piaskowców, wapieni). Oddzielone są od siębie obnizeniami dolin. Występowanie ruchów skorupy ziemskiej - trzesięnia ziemi, rozwój form krasowych w postaci lejków, jaskin, wawozów.
- Bogactwa mineralne - r. żelaza (Płw. Kerczański), ropa naftowa, sole, sól kamienna, skały budowlane.
- Klimat - wpływ morza, pasma gór i szerokość geogr. wpływa na występowanie klimatu śródziemnomorskiego, wilgotne zimy, ciepłe nasłonecznienie.
- Gleby - pn. stepowa część Krymu ma gleby kasztanowe, bardziej na pd. czarnoziemy, stoki gór pokryte glebami wapiennymi i ubogimi brunatnymi. Waska pd. strefa ma gleby brunatne i czerwone. Step dzielimy na pn. i pd. Pn. to solonczaki o ubogiej roślinnośći i pd. o glebach kasztanowych i czarnoziemach. Bardziej na pd. lezy strefa stepowo-lesna, stoki - lasy lisciaste, na wierzchowina ch roślinność lakowa, na waskim pd. pasię roślinność wiecznie zielona.
- Naturalne regiony Krymu: KRYM PN i PŁW. KERCZ - teren równinny i pagórkowaty pokryty stepem, dziś z polami uprawnymi, słaba sieć rzeczna, sezonowa, wody artezyjskie; KRYM PD - górzysty, na pn stoku gór początek biorą rzeki: Czerna, Belbek, Kacza. Na pn od gór leży przedgórze; niektóre leżą poniżej poziomu morza, obszar moskiewski i dzwinski. Jez. zarastaja w bagna, torfowiska.